Vào đến làng, ven đường có người đứng nói chuyện về Dương Kim Phượng, Minh Nguyệt vừa xuống xe, mọi người liền nhìn về phía cô.
Cháu gái của Dương Kim Phượng đã về rồi.
Thấy mọi người nhìn mình, Minh Nguyệt lặng lẽ đi về phía cổng nhà, cây phướn trắng dựng ở đó, gió nhẹ thổi qua, lay sang trái, đảo sang phải. Trước cổng toàn là người, đàn ông và phụ nữ, đều đến giúp một tay. Họ dừng việc đang làm, đồng loạt nhìn về phía Minh Nguyệt.
Cô dừng bước không đi tiếp nữa, quay người định chạy, chạy đi là xong, sẽ không thấy gì cả. Lý Thu Tự nắm chặt cánh tay cô, Minh Nguyệt cố sức giãy ra sau, sức lực rất lớn: “Em không vào! Không vào đâu!”
Lý Thu Tự đành phải dùng cả hai tay ôm lấy cô: “Được, được, chúng ta không vào.”
Bác Phùng cùng mấy người phụ nữ đi tới, bác Phùng nói: “Cháu ngoan, cháu về nhà rồi à? Bà nội đang ở nhà trên chờ cháu đó, cháu ngoan, cháu phải vào nhà chứ?” Nước mắt bà rơi xuống, nắm lấy tay Minh Nguyệt, “Nghe lời nào, đã về rồi thì phải vào nhà.”
Minh Nguyệt không giãy nữa, bác Phùng dẫn cô vào sân, trong sân toàn là người, chưa bao giờ náo nhiệt như vậy. Linh đường đã được dựng lên, trước cửa nhà trên đặt một chiếc giường, trên giường là Dương Kim Phượng.
Mọi người lại nhìn Minh Nguyệt.
Minh Nguyệt đi đến trước giường, từ từ quỳ xuống: “Sao bà lại ngủ ở đây? Nếu mệt thì vào nhà trong nghỉ ngơi, sao lại ngủ ở đây được ạ?” Cô sờ tay Dương Kim Phượng, lạnh ngắt, vẻ mặt của bà rất an tường, cả đời chưa bao giờ an tường như vậy, bà lúc nào cũng nghiêm nghị.
Sao lại mặc bộ đồ này? Ai thay cho bà vậy? Minh Nguyệt cảm thấy rất tức giận, áo liệm giống như đồ diễn tuồng, Dương Kim Phượng không thích xem diễn tuồng.
“Dậy đi” Minh Nguyệt đẩy bà “Dậy vào nhà trong ngủ đi, dậy đi, bà dậy đi…” Cô không gọi được Dương Kim Phượng dậy, bèn tự mình đứng lên, ánh mắt trống rỗng rơi trên người Lý Thu Tự, đột nhiên nhào đến bên chân anh, ngẩng đầu cầu xin “Anh có tiền, đưa bà nội đến bệnh viện thành phố khám bệnh đi, đến thành phố xem sao đi, giúp chúng em một lần nữa, giúp chúng em một lần nữa đi mà! Đừng không cứu bà, em xin anh!”
Lý Thu Tự nắm lấy tay cô, ngồi xổm xuống, Minh Nguyệt ngẩng mặt, ánh mắt điên cuồng “Anh nhất định có cách mà, anh có, em nói anh có là anh có!” Lý Thu Tự rưng rưng nước mắt, ôm cô vào lòng, trên mặt Minh Nguyệt không một giọt lệ, cô chỉ gào lên “Chúng ta về thành phố, bây giờ đi ngay, nhanh lên, không đi nữa là không kịp đâu!” Cô lại giãy ra khỏi vòng tay anh, vừa lết vừa bò đến bên giường định cởi áo liệm của Dương Kim Phượng “Bà dậy thay quần áo đi, Lý tiên sinh đưa chúng ta lên thành phố khám bệnh!” Mấy người phụ nữ ngăn cô lại, “Cháu ngoan, không được kéo bà, nếu không bà đi không yên lòng, không được làm vậy đâu!”
Cô bị người ta giữ lại, trong đám đông có người nói lớn “Coi chừng nước mắt của con bé đừng để rơi lên người, không may mắn!”
Không may mắn? Có gì mà không may mắn chứ? Minh Nguyệt mơ màng nghĩ, cô chắc chắn Dương Kim Phượng vẫn còn cứu được, Lý Vạn Niên từng nói, mấy năm trước có bà cụ nhà ai đó mất, cũng đặt ở nhà trên, nằm một đêm hôm sau phát hiện vẫn còn hơi thở, có thể thấy ngày thứ ba mới làm lễ phát tang là có lý, không đến mức xảy ra sai sót.
“Em tin anh, anh nói đi, anh nói anh đồng ý đưa bà em đi thành phố khám bệnh đi” Minh Nguyệt quay đầu, nhìn chằm chằm Lý Thu Tự, mọi người trong phòng cũng đều nhìn về phía anh “Anh chắc chắn đồng ý đúng không? Anh đối xử với chúng em tốt nhất, sẽ không bỏ mặc đúng không?”
Cô mở to mắt, chờ anh lên tiếng, Lý Thu Tự cảm thấy tim mình như vỡ nát.
“Minh Nguyệt, anh xin lỗi…”
Đôi mắt Minh Nguyệt tức khắc khô khốc, vẻ cuồng nhiệt ban nãy biến mất, cô trống rỗng nhìn vào hư không, không nói một lời, từ từ ngồi bệt xuống đất.
Người trong sân đang bàn bạc công việc, phải mượn quan tài lạnh, trời nóng rồi, để qua đêm thế này chắc chắn không được. Minh Nguyệt mơ hồ nghe thấy, à, bà nội sẽ bị bốc mùi.
Bà nội của cô sắp bốc mùi rồi.
Bác Phùng ôm lấy cô: “Cháu ngoan, muốn khóc thì cứ khóc đi, khóc ra là sẽ đỡ hơn.”
Thật kỳ lạ, mặt cô đỏ bừng, nhưng một giọt nước mắt cũng không rơi, mọi người chắc sẽ nói cô là một đứa trẻ nhẫn tâm.
Bên ngoài, chú thím họ đưa Đường Đường về, Đường Đường sợ hãi, không dám tiến lên, thím dắt cô bé “Đường Đường đừng sợ, đó là bà nội, xem kìa, chị cũng về rồi.”
Minh Nguyệt ngơ ngác ngẩng mặt lên, một mùa xuân, sao Đường Đường lại cao lên thế này? Cô bé ăn mặc sạch sẽ, ngày nào thím cũng tết cho cô bé những bím tóc xinh xắn, cài hoa trên đầu. Cô cảm thấy Đường Đường có chút xa lạ, những người có mặt ở đây, đều có chút xa lạ, cả Dương Kim Phượng trên giường nữa, đó có phải là bà không? Minh Nguyệt sắp hồ đồ rồi.
Đường Đường rụt rè liếc nhìn Dương Kim Phượng một cái, lập tức nhào vào lòng thím, thím vừa khóc vừa ôm chặt cô bé, đưa cô bé đến bên cạnh Minh Nguyệt. Đường Đường nhìn Minh Nguyệt, đột nhiên phát điên đánh chị, mọi người kinh ngạc kêu lên, vội vàng bế Đường Đường đi.
Đường Đường hận mình, Minh Nguyệt nghĩ, tóc cô bị Đường Đường túm một nắm rối tung, bác Phùng vừa lau nước mắt vừa vuốt lại mấy cái rồi buộc lên cho cô: “Đường Đường còn nhỏ, không hiểu chuyện, chị em không được để bụng thù hằn nhau đâu nhé.”
Lý Thu Tự không thể nhìn nổi nữa, toàn thân tê dại, tim anh cứ đập rất nhanh, đành phải bước ra khỏi linh đường, ra sân đứng một lát. Trong sân bắt đầu nổi lửa bắc bếp, dựng lên hai cái nồi đen lớn, người đông như kiến, hiếm khi có người trẻ, đa phần là trung niên hoặc người già, không cần ai gọi, tự giác đến giúp.
“Lý tiên sinh, quan tài vẫn chưa đặt, cũng không liên lạc được với Lý Xương Thịnh, cậu xem có cần hỏi Minh Nguyệt, đặt cho bà nội nó loại nào không?” Bát Đẩu đi tới, anh ta rất bận, chạy ra chạy vào, ra dáng người nhà.
Lý Thu Tự gật đầu, nhìn quanh bốn phía: “Cái gì cũng dùng loại tốt nhất đi, mấy chuyện này tôi không rành lắm, phiền anh lo liệu, mọi chi phí tôi sẽ trả, đừng lo chuyện tiền bạc.” Anh nói xong liền đi vào nhà trên, đến bên cạnh Minh Nguyệt, vẻ mặt cô đờ đẫn, cũng không nói gì, bác Phùng vẫn luôn ôm cô lẩm bẩm.
“Minh Nguyệt, về quan tài của bà, em có ý kiến gì không?”
Tiệm quan tài Lưu Ký, Lưu Phương Viên… Minh Nguyệt chậm chạp nhớ lại bạn học cũ, bác cả của Lưu Phương Viên, cũng ở sân sau chờ chết, thật sự chết rồi, người thân ở bên cạnh, còn bà nội thì sao? Bên cạnh bà chẳng có ai, chắc phải tuyệt vọng lắm, đáng thương lắm… Minh Nguyệt bắt đầu run rẩy, như thể thấy lạnh, cô mở miệng lần nữa, giọng đã khản đặc “Có thể đặt cho bà một cái bằng gỗ bách được không ạ? Đó là nhà mới của bà, bà chưa từng được ở nhà tốt, nhà của chúng em cũ lắm rồi, em muốn đổi cho bà một nơi ở tốt hơn.”
Người già trong làng, có người từ sớm đã chọn sẵn quan tài cho mình, nhớ có nhà ai đó bị cháy, làm cháy mất cả quan tài, ông lão khóc rất thương tâm, nói là nhà mất rồi. Minh Nguyệt hồi nhỏ đến nhà người ta chơi, thấy quan tài ở ngoài hành lang, lúc đầu có hơi sợ, lâu dần cũng biết đó là một ngôi nhà khác của con người, còn ở lâu hơn cả ngôi nhà khi còn sống, cô không còn sợ nữa.
Một cỗ quan tài không ít tiền, Dương Kim Phượng không có tiền dư để sắm quan tài trước cho mình. Lúc Lý Vạn Niên còn sống, hai ông bà từng nhắc đến cỗ quan tài tốt của mẹ chồng bác Phùng, vẻ mặt rất ngưỡng mộ.
Lý Thu Tự nói: “Được, anh sẽ nói với chú Bát Đẩu của em.”
Minh Nguyệt lẩm bẩm: “Nếu gặp được Lưu Phương Viên, nói với cậu ấy, đây là dùng cho bà nội của Lý Minh Nguyệt, nhờ làm một cái thật tốt, Lý Minh Nguyệt sẽ nhớ ơn cậu ấy.”
Lý Thu Tự không quên cái tên này.
“Ở trấn Ô Hữu phải không? Anh đến trấn rút ít tiền, sẽ đích thân nói với Lưu Phương Viên.”
Minh Nguyệt ngây người nhìn anh: “Tiệm quan tài Lưu Ký, anh phải về đấy.”
Lý Thu Tự thấy ngực mình nghẹn lại, anh không ngừng vỗ về vai cô: “Anh làm xong việc sẽ về ngay.” Anh nói với bác Phùng, “Phiền bác trông chừng Minh Nguyệt, lấy cho cô ấy chút nước uống.”
Anh vội vã lái xe đến thị trấn, đi gấp quá, trên người không mang nhiều tiền mặt, Lý Thu Tự rút tiền trước, rồi đến cửa hàng mua thuốc lá để vào cốp sau. Trong tiệm quan tài Lưu Ký, Lưu Phương Viên không có ở đó, đã ra ngoài làm thuê rồi, anh hỏi có quan tài gỗ bách nào đã đóng sẵn không, sau vài câu trao đổi, liền trả tiền.
Lúa mì ven đường, trải dài vô tận, bông nào bông nấy trĩu nặng, máy gặt đã ở trên đường, chỉ một hai ngày nữa là vào mùa gặt hái. Người trong làng nói, Dương Kim Phượng mất cũng khéo, muộn vài ngày nữa, mọi người đều bận rộn, khó mà đến giúp một tay được, có những người chết cũng không muốn làm phiền người khác.
Sau khi Lý Thu Tự trở về, anh đích thân đi phát thuốc lá, nói vài câu khách sáo. Anh hỏi Bát Đẩu về nguyên nhân cái chết của Dương Kim Phượng, Bát Đẩu nói: “Bà ấy qua Tết là thấy không được khỏe rồi, tôi khuyên bà ấy đi khám, tôi đưa đi, nhưng tính tình bà ấy thì cậu cũng biết đó, bướng lắm. Tôi chỉ có thể năm ba hôm gặp lại hỏi thăm, bà ấy đều nói vẫn ổn. Trưa nay không biết sao lại đi bán đậu phụ, tôi nghi là do mệt quá không đạp nổi xe, không giữ được tay lái, nên ngã xuống mương, lại đúng giữa trưa, không ai phát hiện, lúc người ta vớt bà ấy lên, máu đã chảy hết rồi. Vẫn là muốn kiếm thêm hai đồng tiền, với sức khỏe của bà ấy, nói thật lòng là đã không còn phù hợp để lao lực nữa, phải ở nhà tĩnh dưỡng, thì mới cầm cự được.”
Lý Thu Tự thấy choáng váng, anh day day mi tâm: “Giấy chứng tử làm ở đâu vậy?”
Bát Đẩu nói: “Hỏi rồi, họ nói đây là tai nạn, bệnh viện không cấp, phải do đồn công an cấp.”
“Con cái thì sao? Đều không liên lạc được à?”
“Lý Xương Thịnh thì khó rồi, hai đứa con gái của bà ấy thì đã có người báo tang, chưa thấy ai về, không biết hôm chính tang có về không. Bên nhà ngoại cũng ít đi lại, anh, chị ruột của bà ấy đều mất cả rồi, con cháu thì đi làm ăn xa, có mấy người họ hàng xa chắc hôm chính tang sẽ đến.”
“Hai người con gái với bà ấy có thù oán sâu đậm gì à?”
“Cậu không biết đó thôi, ở quê đôi khi chỉ vì hai quả ớt, mấy bắp ngô cũng có thể kết thù. Hai đứa con gái của Lý Vạn Niên, một đứa nói ông bà già thiên vị chị, một đứa nói thiên vị em, đều oán trách hai ông bà, thêm nữa nghe nói cuộc sống của họ cũng không khá giả gì, oán hận tích tụ lâu ngày khó giải, nên đã đoạn tuyệt tình thân với cha mẹ.”
Bát Đẩu chuyện gì cũng tỏ tường, Lý Thu Tự trong lòng bi thương, đưa tiền cho anh ta, dặn anh ta đừng tiết kiệm, nhất định phải lo liệu cho tươm tất, không để người ta chê cười. Bát Đẩu nói, không ai chê cười đâu, mọi người đều biết mấy đứa con của Lý Vạn Niên không biết điều, nhưng hai ông bà là người rất đàng hoàng, đặc biệt là Lý Vạn Niên, lúc sinh thời là một ông lão nhiệt tình, dễ nói chuyện. Khi ông mất, người trong làng đều đến giúp, bây giờ Dương Kim Phượng cũng đi rồi, chỉ còn lại hai đứa cháu gái nhỏ, khiến người ta thấy thương, càng phải đến giúp một tay để lo liệu mọi việc cho chu toàn.
“Còn một việc nữa, hôm chính tang, việc đập bát và khiêng phướn vốn là của Lý Xương Thịnh, nhưng có tìm được không thì không ai dám nói. Theo phong tục, những việc này đều phải do hiếu tử* làm, nhưng nếu Lý Xương Thịnh không về, thì phải nhờ đến cháu trai.” Bát Đẩu có chút do dự “Ý của tôi là, thực ra Minh Nguyệt cũng được, tuy rằng để đến lượt con gái là chuyện bất đắc dĩ.”
Hiếu tử*: con trai hiếu thảo
Lý Thu Tự không hiểu những lễ nghi này.
“Nếu Minh Nguyệt có thể, thì cứ để Minh Nguyệt làm đi.”
Đây cũng là ý của Bát Đẩu, nhưng anh ta phải thuyết phục được những người chủ sự có uy tín trong làng. Lý Thu Tự đã lên tiếng, mọi việc liền dễ dàng hơn, tiền bạc đều do Lý tiên sinh đây chi trả, thuốc lá vừa phát lúc nãy là Trung Hoa chính hiệu, đám tang nhà ai nỡ dùng loại thuốc tốt như vậy? Chỉ riêng điều này thôi, cũng phải việc gì cũng hỏi ý kiến Lý tiên sinh. Bát Đẩu như nhận được thánh chỉ, đi tìm người chủ sự thương lượng.
Trong sân vô cùng náo nhiệt, tiếng người không ngớt, thỉnh thoảng vang lên vài tiếng cười nói, đó là điều khó tránh khỏi, ai rồi cũng phải chết, người chết đi, chỉ có người thân nhất mới đau đớn tột cùng, những người khác đều chỉ là đến cho có lệ. Huống hồ, người thân nhất cũng chưa chắc đã ra sao, người ta chỉ đến giúp việc, chỉ cần không cười nói hớn hở trước linh đường là đủ rồi.
Minh Nguyệt nôn, một lát lại chạy ra nôn ba lần, cuối cùng không còn gì để nôn, bắt đầu nôn khan. Bác Phùng nấu cho cô một ít cháo rau, Lý Thu Tự nhận lấy đút cho cô, cô tê dại mở miệng, cháo rau thơm quá, bác Phùng nấu ăn rất ngon, nhà bà nguyên liệu phong phú, gia vị đầy đủ, món ăn làm ra ngon hơn nhà người khác.
Minh Nguyệt nhai mấy cái, đột nhiên kêu lên: “Bà ơi, bà ơi!”
Cô nhỏ giọt nước mắt đầu tiên, bát cháo rau ngon như vậy, Dương Kim Phượng không được ăn nữa rồi.
Nước mắt rơi vào bát, cùng với vị của cháo rau đi vào trong bụng.
Ăn cháo xong không bao lâu, lại từ trong bụng ra, Minh Nguyệt tiếp tục nôn.
Hết cách, bác Phùng nói thử đổi sang canh bột viên xem sao, chắc phải mất mấy ngày mới qua được.
Mọi người cùng nhau đưa Dương Kim Phượng vào quan tài lạnh, chờ ngày mai hỏa táng. Bác Phùng không thể lúc nào cũng ở bên Minh Nguyệt, bà phải cùng những người phụ nữ khác bận rộn làm áo tang, xâu tiền giấy, còn phải hấp bánh bao, đàn ông có việc của đàn ông, phụ nữ có việc của phụ nữ. Đám tang ở nông thôn, nhất định phải nhờ sự giúp đỡ của mọi người, nếu không không thể hoàn thành.
Bác Phùng đưa chìa khóa cho Lý Thu Tự, bảo anh khi nào muốn tắm rửa thì cứ đến, điều kiện nhà bà tốt hơn một chút, trời nóng, người cứ chạy đi chạy lại thế này, một đêm là người có mùi ngay. Bác Phùng là người sởi lởi, lại chu đáo, nói nhà có bàn chải mới khăn mặt mới, có sẵn dùng được ngay, bảo Lý Thu Tự tuyệt đối đừng khách sáo.
Lý Thu Tự đưa tiền cho Bát Đẩu, nhờ anh ta tìm người đi mua một ít đồ dùng hàng ngày, một phần cho Minh Nguyệt, một phần cho anh. Minh Nguyệt ngồi bên quan tài lạnh cả đêm, Lý Thu Tự cũng không ngủ, cô mệt thì tựa vào người anh một lúc, thỉnh thoảng lại ngồi xổm bên ngọn đèn trường minh để thêm tiền giấy.
Ngày hôm sau, đến lúc hỏa táng Dương Kim Phượng, Minh Nguyệt bình tĩnh lạ thường, đi theo xe, một mạch đến nhà hỏa táng, người ta nói người thân đi quanh thi thể một vòng coi như tiễn biệt. Ngoài cô và Đường Đường, những người có mặt không ai là người thân của Dương Kim Phượng, nếu như ông cậu họ còn sống, ông cũng sẽ đạp xe đến, Minh Nguyệt nghĩ đến ông cậu họ, mỗi năm đều từ nơi rất xa đến thăm người họ hàng xa này, trong lòng cô gọi tên ông một tiếng, đi một vòng quanh Dương Kim Phượng.
Lúc người ta đưa hũ tro cốt cho Minh Nguyệt, mắt cô tối sầm lại, không biết gì nữa. Lý Thu Tự vội ôm lấy cô, những người bên cạnh đều gọi tên cô, sau khi tỉnh lại, cô điên cuồng tìm hũ tro cốt, ôm vào lòng, không cho ai động vào.
Quan tài cũng được đưa đến, không chậm trễ chút nào, mùi sơn rất nồng, vừa nặng vừa to, thật sự không có mấy người đàn ông là không được. Người ở quê rất coi trọng đám tang, nghi thức phiền phức, cốt để cho người sống thấy, chết đi là quy trình như vậy, ai cũng phải đi con đường này, cuối cùng cũng được làm nhân vật chính một lần, người ta hát tuồng xong còn phải chào kết, người chết rồi, vở kịch của đời mình đã diễn xong, cũng phải chào kết. Bất kể diễn hay hay dở, xóa bỏ hết, kết thúc rồi.
Minh Nguyệt lại ngồi canh quan tài một đêm nữa, cô đã không phân biệt được đây là chuyện gì nữa, người ta bảo cô làm gì, cô liền làm nấy, không cảm thấy bi thương, cũng không khó chịu nữa. Bên ngoài đội kèn vẫn đang thổi kèn bầu, thổi một lúc, có lẽ mệt rồi, bèn bật loa lên, âm thanh rất lớn.
Nửa đêm sau cô thậm chí còn buồn ngủ, Lý Thu Tự ngồi dựa vào tường, ôm cô ngủ, cô gục trên đầu gối anh, ngủ rất say.
Vào ngày chính tang, các cô của Minh Nguyệt đột nhiên xuất hiện, từ cổng sân đã nghe thấy tiếng khóc trời dậy đất, hai người phụ nữ khóc lóc thảm thiết đi vào, nhào lên quan tài, không biết là hận hay là đau, vừa đấm vừa gào, người bên cạnh phải lên kéo lại, nói vài lời an ủi.
Cô cả phát hiện ra Minh Nguyệt, đôi mắt đỏ ngầu lườm một cái: “Mày đã hút cạn máu của bà mày rồi!”
Minh Nguyệt rùng mình một cái, cô nhìn các cô của mình một lúc lâu, cô rất mông lung, lúc còn sống họ là kẻ thù của ông bà nội, đám tang ông nội, họ là con gái mà mặt cũng không lộ diện, bà nội mất rồi, họ lại đau đớn tột cùng mà đến.
Cô út hiếm khi đứng về phía chị gái, chất vấn Minh Nguyệt: “Đồ đạc trên người bà đâu?”
Minh Nguyệt càng mờ mịt hơn, đồ đạc gì trên người bà nội?
Họ quả quyết rằng Dương Kim Phượng có một đôi bông tai vàng, mặc dù chưa bao giờ đeo.
Lý Thu Tự đã hiểu ra, nói: “Bây giờ không phải là lúc nói chuyện này, hai người có chuyện gì, có thể đợi sau khi cụ bà an nghỉ rồi hãy nói.”
Cô cả lườm anh một cái: “Cậu là ai?”
Cô út cũng ép tới: “Cậu là ai hả?”
Lý Thu Tự nói: “Tôi à? Tôi là ai vốn dĩ hai người không cần biết, nhưng đã hỏi thì tôi nói cho hai người biết,” anh chỉ vào quan tài, rồi lại chỉ vào sân “Tất cả chi phí của đám tang này, đều là tiền của tôi bỏ ra, tôi tôn trọng phong tục của làng, nhưng tuyệt đối không cho phép có người ở đây gây sự, đừng nói với tôi, hai người là con gái của cụ, tôi là người ngoài, không đến lượt tôi quản, tiền của tôi bỏ ra, tôi quản chắc rồi.”